Ketokonazol

Spis treści:

1. Wprowadzenie
2. Ketokonazol (Nizoral) jako środek przeciwzapalny
3. Ketokonazol (Nizoral) jako antyandrogen
4. Skuteczny szampon przeciw łysieniu? Nizoral na łysienie androgenowe
5. Efekty uboczne ketokonazolu
6. Dawkowanie i częstotliwość stosowania ketokonazolu w maści i szamponie
7. Cena ketokonazolu (Nizoral, Zoxin-Med, Nizax, Regenepure)
8. Podsumowanie

1. Wprowadzenie

Krótko o ketokonazolu (cytując za wikipedią):

organiczny związek chemiczny, lek przeciwgrzybiczy z grupy azoli, o szerokim spektrum działania obejmującym dermatofity, drożdżaki i grzyby polimorficzne.

Ketokonazol używany jest w leczeniu dolegliwości skórnych (szampon i maść) oraz ciężkich infekcji grzybiczych (w formie tabletek – stopniowo wycofywanych z dystrybucji, o czym wspomnę niżej). Z powodu silnego działania antyandrogenowego bywa używany jako lek drugiej linii w walce z rakiem prostaty i chorobą Cushinga. W powstrzymywaniu łysienia androgenowego działa na dwa sposoby: jako środek przeciwzapalny i lekki antyandrogen. Z dostępnego materiału dowodowego naprawdę ciężko wywnioskować, która z powyższych właściwości ratuje włosy bardziej.

Ketokonazol określiłbym jako podstawowy lek z kategorii terapii suplementarnych. Finasteryd, minoksydyl oraz ketokonazol w postaci np. popularnego szamponu Nizoral tworzą tzw. Wielką Trójkę, czyli optymalny zestaw leków ratujących włosy przed postępującym łysieniem androgenowym. Cel zastosowania kilku środków to atak na problem łysienia z wielu stron i uzyskanie możliwie najlepszych rezultatów. W Wielkiej Trójce ketokonazol ma opinie najmniej istotnego elementu, jednak pełni swoją ważną rolę.

2. Ketokonazol (Nizoral) jako środek przeciwzapalny

Ketokonazol jest bardzo skutecznym środkiem zwalczającym łupież oraz łojotok, najprawdopodobniej przez zmniejszanie populacji grzybów z gatunku Malassezia.

W jaki sposób antygrzybiczne właściwości ketokonazolu mogą zmniejszyć łysienie? Zapalenie mieszków włosowych pogarsza stan włosów i przyczynia się do znacznie szybszego wypadania. Ketokonazol redukuje mikroflorę skórną i tym samym zmniejsza stany zapalne. Ta właściwość ketokonazolu nie działa bezpośrednio na źródło łysienia androgenowego, jednak – co potwierdzają obserwacje kliniczne – wzmożone łysienie skorelowane jest z łojotokowym zapaleniem skóry. Ketokonazol ma więc istotne znaczenie wspomagające i rozwiązuje problem stanów zapalnych.

3. Ketokonazol (Nizoral) jako antyandrogen

Ketokonazol jako lek na łysienie androgenowe jest terapią drugoligową. Mamy stosunkowo mało badań a naukowcy więcej teoretyzują niż stwierdzają. Wedle słów badaczy istnieją jednak solidne przesłanki, że ketokonazol działa dwubiegonowo: podobnie jak finasteryd redukuje ilość DHT oraz łączy się z receptorami adrogenowymi jak np. RU58841.

Na stronie wikipedii ketokonazol jest wymieniany pomiędzy taki potężnymi antyandrogenami i blokerami reduktazy jak flutamid, finasteryd czy dutasteryd. Nie ma się czemu dziwić: w praktyce medycznej, w dużych dawkach doustnych, ketokonazol bywa używany jako drugoligowy środek zwalczający raka prostaty. Co oczywiste, tak drastycznych efektów nie otrzymamy w dawkach i preparatach używanych w warunkach domowych (maści i szampony).

Ketokonazol działa również jako antagonista receptorów androgenowych. Innymi słowy jest środkiem który rywalizuje z androgenami takimi jak DHT i testosteron do wiązania się z receptorami. W przypadku skutecznego wiązania z receptorami w mieszkach włosowych blokuje negatywne działanie tychże hormonów i dalszą miniaturyzację. Nie należy jednak rozbudzać w sobie zbyt dużych nadziei. Brak nam solidnych badań pokazujących samodzielną skuteczność ketokonazolu w odroście i zatrzymaniu łysienia. Na tą chwilę trzeba założyć, że moc łączenia się z receptorami jest w przypadku ketokonazolu słaba. W przypadku agresywnego łysienia jest to terapia wyłącznie suplementarna.

4. Skuteczny szampon przeciw łysieniu? Nizoral na łysienie androgenowe.

Kilka słów prawdy o nieszczęsnych szamponach. Jeżeli cierpisz na łysienie androgenowe żaden z dostępnych komercyjnie szamponów nie będzie skuteczny. Na rynku mamy mnóstwo „szamponów przeciw łysieniu”, trwa intensywny marketingowy atak w tv i innych mediach. Powiem krótko: zauważalna redukcja łysienia wyłącznie poprzez mycie głowy szamponem to w 99% kłamstwo. Najbliżej szamponu mającego wpływ na zmniejszenie utraty włosów jest właśnie Nizoral (lub inny szampon zawierający ketokonazol np. Zoxin-Med czy Nizax). I dzieje się tak wyłącznie dlatego, że w jego składzie znajduje się substancja, która ma a) słabe, ale potwierdzone badaniami właściwości antyandrogenowe i b) potwierdzoną skuteczność w leczeniu skóry z przypadłości wzmagających proces łysienia. Nie przypadkiem szampony z ketokonazolem o stężeniu 2% kupisz wyłącznie w aptekach i posiadają one stosunkowo ścisłe reguły stosowania. Jeżeli twoim problemem jest w miarę agresywne łysienie androgenowe, to Nizoral, stosowany jako samodzielna terapia, raczej nie da oczekiwanego rezultatu.

Niestety dysponujemy zaledwie garścią badań klinicznych analizujących wpływ szamponu z ketokonazolem na stan włosów. Co więcej, większość z nich jest słabej jakości. Odrobinę to dziwi, gdyż dysponujemy substancją mającą zarówno solidne podstawy teoretyczne jak i długoletnią historię zastosowania w medycynie. Na tą chwilę brakuje jednak inwestorów gotowych do drążenia tematu i przeprowadzenia naprawdę solidnych długoterminowych eksperymentów. Standardem skuteczności jest wciąż finasteryd i minoksydyl. Niewielu odważy się podnieść rękawice i stanąć do pojedynku z powyższymi. Ketokonazol raczej nie jest środkiem mogącym wygrać to stracie i uzyskać lepsze rezultaty jako skuteczny, samodzielny lek na łysienie androgenowe.

W pierwszym, pilotażowym eksperymencie z 1988 roku zbadano 39 osób o zdrowej skórze, o stopniu łysienia III w skali Norwooda. 22 osoby używały szamponu z ketokonazolem, pozostałe w grupie kontrolnej zwyczajnego szamponu. Po 21 miesiącach zanalizowano PI (pilary index) u wszystkich grup. W grupie stosujacej normalny szampon łysienie androgenowe postępowało nieubłaganie. W grupie myjącej głowę szamponem z ketokonazolem zanotowano wzrost wskaźnika PI (wzrost ilości włosów w fazie anagenu (wzrostu), oraz ich gęstości i grubości). Odrost osiągnął punkt stabilizacji w 15 miesiącu stosowania. Jedną z rzeczy wartych uwagi jest stosunkowo długi czas badania, niemal dwa lata. Co ciekawe, po półtora roku i jednym epizodzie linienia, zauważamy kolejny trend wzrostowy. Można to wyjaśnić postepującą rewitalizacją innych, mocno zminiaturyzowanych włosów, które polepszają swoje parametry w kolejnych cyklach (a to trwa latami). Podobny trend obserwujemy na długoterminowych wykresach minoksydylu.

efekty szampon nizoral z ketokonazolem

KCZ – szampon Nizoral z ketokonazolem, Unmedicated – zwykły szampon (źródło: hairlosstalk.com)

W drugim małym eksperymencie [PDF] brało udział 8 osób podzielonych na dwie grupy. Dokonano zestawienia wyników u osób stosujących wyłącznie szampon z ketokonazolem, osób stosujących minoxidil 2% oraz zwykły szampon. Po 6 miesiącach w obu grupach zauważono porównywalne zwiększenie gęstości włosów oraz ich grubości.

Trzecie badanie z 2002 porównywało stan włosów 150 mężczyzn stosujących trzy rożne szampony: 2% ketokonazolu, 1% piroktonu olaminy, 1% pyrytionu cynku. Badanie było stosunkowo słabe, więc podsumuję je krótko: wszystkie trzy szampony zmniejszyły ilość wypadających włosów oraz zwiększyły ich średnice. Warta odnotowania, wedle słów naukowców, jest jasna korelacja pomiędzy ilością łoju wydzielanego przez gruczoły a grubością włosów. Bujny odrost słabych, wątłych i niewidocznych gołym okiem vellusów nie jest celem osób walczących z łysieniem. Jeżeli jednak uda się zwiększyć grubość nawet stosunkowo małej ilości zrewitalizowanych włosów, wówczas efekt staje się zauważalny. Wedle naukowców Nizoral (jak każdy inny szampon z ketokonazolem) redukuje łojotok, przyczynia się do widocznej poprawy stanu włosów i zwiększa ich średnicę.

Wyniki nie są złe, jednak nie ma się co oszukiwać – Nizoral czy Zoxin-Med są skutecznymi środkami jako suplement podstawowych terapii. Tak też patrzą na ketokonazol naukowcy badający łysienie androgenowe.

W dosyć ciekawym badaniu z 2002 roku zestawiono wyniki rocznej terapii czterech grup stosujących różne leki na łysienie androgenowe. Jedna grupa korzystała wyłącznie z minoksydylu 2%, inna opierała leczenie na 1 mg finasterydu, kolejna korzystała z połączenia 1 mg finasterydu i szamponu Nizoral (3 x tygodniowo) a ostatnia łączyła 1 mg finasterydu z minoksydylem 2%. Zwycięzca był łatwy do przewidzenia. Najskuteczniejsza w odroście była oczywiście kombinacja finasterydu i minoksydylu. Co ważne, z niewiele gorszym wynikiem, drugie miejsce zajęła grupa łącząca finasteryd z ketokonazolem. Zastosowanie w terapii szamponu Nizoral naukowcy ocenili tak:

…Po roku, w mniejszym lub większym stopniu, u każdej z osób zaobserwowano odrost włosów. Rezultaty te były znacznie lepsze niż uzyskane za pomocą finasterydu lub minoksydylu pojedynczo i porównywalne z tymi, jakie zaobserwowano w grupie łączącej finasteryd i minoksydyl…

Poniższy wykres pokazuje wzrost włosów zaobserowowany w badaniu. Widać wyraźnie, że ketokonazol (w połączeniu z finasterydem – grupa IV) pełni role stymulatora odrostu, podobnie do minoksydyl (w połaczeniu z finasterydem – grupa II). Finasteryd i minoksydyl 2% oddzielnie (grupa I i III) rewitalizacją mniejszą ilość włosów.

odrost nizoral i ketokonazol

Źródło: hairlosstalk.com

Warto dodać, że w grupach stosujących wyłącznie minoksydyl lub finasteryd dalsza progresje łysienia nastąpiła w 7% i 8% przypadków. W grupach łączących dwa środki zaobserwowano wyłącznie odrost lub stabilizację u wszystkich badanych. Naukowcy potwierdzili pozytywne, synergistyczne działanie pomiędzy finasterydem, minoksydylem i ketokonazolem. Stosowanie Wielkiej Trójki w kombinacji daje więc największe szanse na powstrzymanie łysienia androgenowego.

Oprócz szamponu, w naszych aptekach dostępna jest bez recepty maść Nizoral 2%. Niestety, nie mamy badań wpływu maści na skuteczność odrostu włosów i powstrzymywanie łysienia. Dysponujemy jednak ciekawym badaniem pilotażowym płynu Nizoral z ketokonazolem o stężeniu 2% wykonanym w Japonii. W 2006 roku grupa 6 mężczyzn aplikowała ów płyn (niedostępny w polskich aptekach) codziennie, w trakcie mycia włosów lub tuż po. Po 9 miesiącach wszyscy mężczyźni zanotowali zatrzymanie progresji łysienia, u dwóch z nich zaobserwowano kosmetyczny odrost. U jednego z najlepszych respondentów terapii, 3 miesiące po zaprzestania stosowania płynu Nizoral zanotowano nawrót łysienia. Następnie zrestartowano terapię i po 3 miesiącach zauważono po raz kolejny widoczny odrost włosów.

W dodatkowych testach laboratoryjnych naukowcy potwierdzili statystyczną istotność działania ketokonazolu jako blokera receptorów androgenowych w dawkach 10 i 20 mg. Choć badanie to jest słabe (mała liczba uczestników, brak placebo), potwierdza wiedzę o ketokonazolu i daje małe światełko w tunelu osobom, które nie tolerują finasterydu a szukają najlepszych alternatywnych rozwiązań. Łatwość aplikacji kremu sprawia, że może być on opcjonalnym środkiem prewencji łysienia na linii włosów.

5. Efekty uboczne ketokonazolu

Główne efekty uboczne stosowania szamponu lub maści z ketokonazolem to podrażnienia skóry i wysypka. Bardzo rzadko ketokonazol może zwiększyć łojotok lub doprowadzić do wysuszenie skóry.

Ostatnimi laty sporo zamieszania wywołało wycofanie z aptek tabletek z ketokonazolem. Warto wyjaśnić, że efekty uboczne takie jak uszkodzenia wątroby czy zmniejszenie syntezy hormonów nadnerczy dotyczą dużych dawek ketokonazolu doustnie. Na obecną chwile, wedle słów FDA, ketokonazol stosowany na skórę (w postaci szamponów i maści) jest bezpieczny i nie powoduje absorpcji systemowej mogącej spowodować powyższe efekty uboczne. Nizoral, Zoxin-Med czy Nizax o stężeniu 2% są wciąż dostępne w aptekach bez recepty, szampony z ketokonazolem o stężeniu 1% są wciąż do nabycia w drogeriach internetowych.

6. Dawkowanie i częstotliwość stosowania ketokonazolu w maści i szamponie

W wymienionych badaniach szampon z ketokonazolem używano 2-4 razy w tygodniu, zazwyczaj w dowolnej ilości (ad libitum) lub 5 ml jednorazowo (z grubsza odpowiada wypełnieniu szamponem zagłębienia w dłoni).

W internetowych drogeriach możemy nabyć szampon z ketokonazolem 1% pod marka Regenepure. W składzie szamponu nie ma sulfatów i parabenów, które sa obecne w zwykłych szamponach takich jak Nizoral czy Zoxin-Med. Wedle zapewnień producenta pozwala to na stosowanie szamponu codziennie, bez ryzyka efektów ubocznych takich jak wysuszenie skóry, podrażnienia itp. Możemy teoretycznie rozważać, że zastosowanie codziennie szamponu keto 1% jako antyandrogenu powinno dać lepsze rezultaty niż stosowanie 2-3 razy w tygodniu szamponu 2%. Brak nam jednak badań potwierdzających tą hipotezę.

Odnośnie płynu z ketokonazolem z badania japońskiego, nie ma podanej informacji o ilości (najprawdopodobniej było to 20 mg dziennie w 1 ml).

7. Cena ketokonazolu (Nizoral, Zoxin-Med, Nizax, Regenepure)

W Polsce ketokonazol jest dostępny w aptekach bez recepty w dwóch wersjach – jako szampon 2% oraz maść 2%.

Produktem, który pierwszy przebił się na rynek był Nizoral. Jak z pozostałymi środkami mamy silnie reklamowaną czołówkę, czyli Nizoral (cena ok 25 pln) i odrobinę tańsze zamienniki np. Zoxin-Med i Nizax Activ (cena ok. 20 pln). Jeden szampon to zazwyczaj 100 ml, przy użyciu 3 x w tygodniu po 5 ml starcza na 1,5 miesiąca. Najdroższa opcją jest szampon Regenepure do stosowania codziennego o stężeniu 1% ketokonazolu. Koszt butelki Regenepure 90 ml to ok. 120 pln.

Firma McNeill oferuje krem Nizoral. Koszt jednej tubki 30g to ok. 25 pln. Przy teoretycznym zastosowaniu kremu wyłącznie na linię włosów ilośc ta może starczyć nawet na 3 miesiące.

8. Podsumowanie

Ketokonazol może być stosowany jako rezerwowy bloker DHT i antagonista receptorów androgenowych w przypadku niemożliwości korzystania z finasterydu. Niestety, jest to zamiennik słaby i jego efektywność może różnić się od przypadku do przypadku. Do zalet ketokonazolu zaliczyłbym: cenę, dostępność i dobry profil bezpieczeństwa (stosowany w postaci szamponu czy maści). Co najważniejsze, można go kupić w aptece i tak jak w przypadku finasterydu i minoksydylu mamy pewność co kupujemy. Leki eksperymentalne takie jak RU58841 lub CB-03-01, choć znacznie bardziej perspektywiczne w walce z łysieniem androgenowym, nie są dostępne w aptekach.

Istniejące badania in vitro i in vivo przekonują, że ketokonazol ma słabe, jednak potwierdzone działanie antyandrogenowe i odrostowe. Ketokonazol może się sprawdzić w przypadkach prewencji lub nieagresywnego łysienia. W innym wypadku jest wyłącznie suplementem terapii podstawowych.

Terapie podstawowe:
– finasteryd (redukcja DHT)
– minoksydyl (odrost)

[Głosów:21    Średnia:3.6/5]